Σάντα Πόρι

June 30, 2009

Κάπνισμα τέλος ή μια νέα αρχή;

Filed under: καπνισμα — santapori @ 6:52 pm
Ευφάνταστο τασάκι σε ελληνικό πλοίο της γραμμής. Από την προ-αβραμόπουλου περίοδο
Περιμένοντας την εφαρμογή των μέτρων κατά του καπνίσματος, υπόθεση που σε άλλες χώρες (ακόμη και στην Τανζανία) έχει τεθεί σε εφαρμογή προ πολλού, δείχνουμε επιείκεια στους παρανομούντες, μέχρι να δεήσει ο υπουργός Τουρισμού και Ιδιωτικής Υγείας να αποσαφηνίσει τις επί μέρους λεπτομέρειες. Μέχρι τότε είναι μια καλή ευκαιρία να ξαναθυμηθείτε το αφιέρωμα του μπλογκ στην υπόθεση κάπνισμα. Αν μη τι άλλο, η αυριανή μέρα είναι και μια καλή ευκαιρία για να κόψετε το κάπνισμα.

Θα το βρείτε εδώ (ετικέτα “κάπνισμα”)
Advertisements

June 2, 2008

Κάπνισμα: αφιέρωμα

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 7:54 pm

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του καπνίσματος πριν λίγες μέρες παρατίθεται ένα αφιέρωμα στη συνήθεια, έξη, απόλαυση, καταστροφή του καπνίσματος.
Στα άρθρα που ακολουθούν οι περισσότεροι θα βρουν το κομμάτι που τους ενδιαφέρει.
(Πηγές: αφιέρωμα ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ – 7/2003 και 11/1997, Ελευθεροτυπία “Φάκελος Κάπνισμα”-5/2008, κ.ά.)

Οι δρόμοι του καπνού

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 7:52 pm

Oι δρόμοι του καπνού

Τότε που τα πνεύματα κατοικούσαν στον κόσμο, «ένα πνεύμα ξάπλωσε δίπλα στη φωτιά του στο δάσος να κοιμηθεί. Ενώ κοιμόταν, ο εχθρός ήρθε και, πλησιάζοντας αθόρυβα, τον κύλησε μες στη φωτιά… Ο θόρυβος της φωτιάς ξύπνησε το καλό πνεύμα, που έτρεξε να κρυφτεί στο δάσος. Καθώς έτρεχε, ο άνεμος του πήρε τα μαλλιά και τα έθαψε στη γη. Έτσι φύτρωσε ο καπνός».

Mυθολογικοί δρόμοι. Kάθε ινδιάνικη φυλή είχε τον δικό της μύθο για την προέλευση του καπνού και κάπνιζαν τα φύλλα του σε πήλινες πίπες σε κάθε σημαντική περίσταση. H πίπα, αχώριστη σύντροφός τους στη ζωή, που τους συνόδευε συχνά και στον τάφο τους, είχε τη θέση της και στον μυθολογικό τους κόσμο: Kάποτε το Μεγάλο Πνεύμα κάλεσε όλους τους ανθρώπους του, ανέβηκε στον Κόκκινο Βράχο, έκοψε ένα κομμάτι απ’ αυτόν κι έφτιαξε μια μεγάλη πίπα. Κάπνισε απ’ αυτήν και τους είπε ότι αυτός ο κόκκινος βράχος είναι η σάρκα του και ότι από εδώ θα έπρεπε να παίρνουν πέτρα για να φτιάχνουν την πίπα της ειρήνης. Ο Κόκκινος Βράχος δεν είναι άλλος από το Pipe-Stone Quarry, τη Μέκκα των Ινδιάνων της Βόρειας Αμερικής.


Πήλινος υποδοχέας του καπνού σε πίπα από το Mπαμούν του Kαμερούν. Προέρχεται από το παλάτι του βασιλιά Nτζόια, 1931.

Μια πήλινη πίπα που βρέθηκε στη Γουατεμάλα, στα χώματα των Μάγια, ηλικίας 3.000 ετών, μαρτυρεί για την αρχαιολογία του καπνίσματος στους Αμερικανούς αυτόχθονες. Ο Bρετανός Thomas Harriot, εξερευνητής των ανατολικών ακτών του Νέου Κόσμου (1585-1586), σημειώνει: «οι ιθαγενείς… πιστεύουν ότι οι θεοί ευφραίνονται όταν οι άνθρωποι καπνίζουν και γι’ αυτό προσφέρουν τον καπνό στους θεούς σε ειδικές τελετές. Μερικές φορές ανάβουν φωτιές και ρίχνουν εκεί κονιορτοποιημένο καπνό σαν σε θυσία. Aλλοτε πάλι τον ρίχνουν στα ορμητικά νερά για να τα γαληνέψουν ή σε ένα καινούργιο δίχτυ ψαρέματος για να έχουνε καλή ψαριά. ..».

Η πίπα ήταν ιερή κι αυτός που τη φύλαγε για λογαριασμό της φυλής ήταν φορέας ειδικών προνομίων και υποχρεώσεων ως προς τη φυλή, αλλά και ως προς το σύμπαν. Η τελετουργία του ανάμματός της άρχιζε με τη συναρμολόγηση του θηλυκού (περιέκτης του καπνού) με το αρσενικό (στέλεχος για το ρούφηγμα του καπνού) τμήμα της και έπαιρνε διαστάσεις τελετουργικής ένωσης του θηλυκού με το αρσενικό στοιχείο της ζωής.

Γεωγραφικοί δρόμοι. Oι αρχαίοι Eλληνες και οι Ρωμαίοι κάπνιζαν, όμως η συνήθειά τους αυτή παρέμενε στην παρασκιά της καθημερινότητάς τους, γιατί τα ξερά φύλλα που χρησιμοποιούσαν (ευκάλυπτος, αχλαδιά κ.ά.) δεν περιείχαν ουσίες ικανές να προκαλέσουν εξάρτηση. Oμως ο καπνός ίσως ήταν γνωστός πριν από την κλασική αρχαιότητα. Μεταξύ των φυτών που είχαν χρησιμοποιηθεί για την ταρίχευση της μούμιας του φαραώ Ραμσή B΄, ο Γάλλος καθηγητής Metcafe, ειδικός στην ανατομία των φυτών, ανίχνευσε με βεβαιότητα φύλλα καπνού. Το αίνιγμα παραμένει άλυτο. Mια υπόθεση θέλει τους αρχαίους Αιγυπτίους να διασχίζουν τον Ατλαντικό πολύ πριν από τον Κολόμβο.

Oταν ο Κολόμβος κατέπλευσε στα νησιά της Καραϊβικής, η εξάρτηση των αμερικανών Ινδιάνων είχε πάρει δραματικές διαστάσεις: υπολογίζεται ότι σχεδόν το σύνολο των ενηλίκων κάπνιζαν. Hδη ο καπνός φύτρωνε ανάμεσα στις καλύβες τους τρεις έως πέντε χιλιάδες χρόνια πριν εμφανιστούν οι ισπανικές καραβέλες. Ο Γάλλος εξερευνητής του Κεμπέκ, Cartier, ο πρώτος Eυρωπαίος που καταγράφει τη χρήση του καπνού στις φυλές που ζούσαν στις όχθες του ποταμού Αγ. Λαυρέντιου (1535-1536), σημειώνει ότι «οι Ινδιάνοι κουβαλούν πάντοτε την πίπα μαζί τους και καπνίζουν συχνά». Ο Lescarbot (1618) βεβαιώνει ότι «καπνίζουν σχεδόν όλη την ώρα», ενώ ο Ιησουίτης Pierre Biard αναφέρει ότι «όλες οι κοινωνικές εκδηλώσεις τους… γίνονται μέσα στα σύννεφα του καπνού τους». Eνας άλλος Ιησουίτης ιεραπόστολος, ο Jerome Lalemant, θυμάται ότι οι ιθαγενείς που επρόκειτο να προσηλυτισθούν στον χριστιανισμό «αγωνιούσαν να μάθουν αν θα υπάρχει καπνός στον ουρανό, λέγοντας ότι δεν μπορούν να κάνουν χωρίς αυτόν». H περιγραφή ενός τρίτου Ιησουίτη ιεραπόστολου αποτελεί πραγματική προφητεία για το τι επρόκειτο να συμβεί στον Παλιό Κόσμο μετά την εισβολή τής συνήθειας από τον Νέο Κόσμο : «Τους είδα ακόμη και να κονιορτοποιούν μια παλιά πίπα για να την καπνίσουν. Δεν είναι υπερβολή αν πούμε ότι περνούν τη ζωή τους καπνίζοντας. .. Eφερα μαζί μου λίγο καπνό. ..για τους Aγρίους. Oταν κατανάλωσαν όσο είχαν και όσο τους είχα δώσει, δεν με άφηναν ήσυχο. Oταν τους είπα ότι δεν είχα άλλο, έκαναν σαν να ήθελαν να με φάνε…»

Oμως γιατί οι Ευρωπαίοι υιοθέτησαν αυτή τη συνήθεια των «αγρίων», παρ’ όλες τις οφθαλμοφανείς συνέπειές της; Eνας λόγος ήταν ο ενθουσιασμός της ιατρικής κοινότητας, που έσπευσε να δει τον καπνό σαν «ένα χαρμόσυνο νέο από τον νέο κόσμο». Hταν η πανάκεια που η ιατρική αλχημεία έψαχνε από πολλού. Η εισπνοή καπνού ταίριαξε με την ιπποκράτεια θεωρία των χυμών, που ίσχυε ακόμη κατά τον 16ο αιώνα. Ο καπνός ήταν ένα πολλά υποσχόμενο εμετογόνο, καθαρτικό, επουλωτικό και αναλγητικό. Θεωρήθηκε κατάλληλος για την αποπληξία, τις παραλύσεις και τις καταρροές. Αποσυμφορητικό για την επιβλαβή συσσώρευση της λέμφου στον εγκέφαλο, ανακουφιστικό για τους πονόδοντους, τις ημικρανίες, την ποδάγρα, τους ρευματισμούς και άλλες παθήσεις που αποδίδονταν στην υπερπαραγωγή βλεννωδών χυμών. Πίστευαν ότι το κάπνισμα αποξήραινε τους χυμούς που ήσαν υπεύθυνοι για τις διαταραχές στην ισορροπία των υγρών μέσα σε έναν πάσχοντα οργανισμό. Εκχυλίσματα, σιρόπια, καταπλάσματα, ελαιώδη ή αλκοολούχα διαλύματα και άλατα, όλα επιστρατεύθηκαν για την ανακούφιση του αρρώστου. Oι Eυρωπαίοι επιδόθηκαν στο κάπνισμα επειδή πίστευαν ότι τους έκανε καλό.

Τη διάδοση του καπνού βοήθησε η ανακάλυψη της τυπογραφίας. Τα τυπωμένα βιβλία διέδωσαν ευρέως τις πληροφορίες για τα οφέλη από το κάπνισμα. Λίγους μόνο μήνες μετά την επιστροφή του Κολόμβου, τα νέα της αποστολής του κυκλοφόρησαν σε 10 επιμελημένες εκδόσεις σε όλη την Ευρώπη. Μέχρι το 1547, εκδότες από τη Βαρκελώνη, τη Ρώμη, το Παρίσι, τη Βασιλεία και το Στρασβούργο κυκλοφόρησαν επιμελημένες εκδόσεις με τα νέα της αποστολής, στα ισπανικά, στα λατινικά και στα γερμανικά.


Περιηγητές στη Bραζιλία των αρχών του 16ου αι. σημείωναν με ενδιαφέρον την πίστη των ιθαγενών στις θεραπευτικές –ανάμεσα στις πολλές άλλες– ιδιότητες του φυτού petun (καπνός). Στην εικόνα, χαρακτικό από βιβλίο της εποχής, ένας άρρωστος άντρας υποβάλλεται σε θεραπεία με εμφύσηση καπνού στα νοσούντα μέλη του. Oι θεραπευτικές εφαρμογές του καπνού σε διάφορες μορφές του πρέπει να είναι αρχαιότατες. Αναφέρονται σαμανιστικές/μαγικοθεραπευτικές τελετές, όπου οι μάγοι-γιατροί κατανάλωναν τον καπνό μέχρι τελικής εξάντλησης.

H παγκοσμιοποίηση του καπνίσματος οφείλει πολλά στους ναυτικούς. «Παντού όπου είχαν εμπορικούς σταθμούς, στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική, στην Ιαπωνία, οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί ίδρυσαν μικρές φυτείες καπνού. Πριν από το τέλος του 16ου αιώνα [τις] είχαν αναπτύξει… [για τις] ανάγκες τους, αλλά και για δώρα και, αργότερα, για εμπορική εκμετάλλευση. Στις αρχές του 17ου αιώνα, αυτές οι φυτείες είχαν μεγαλώσει τόσο που εξελίχθηκαν σε επιχειρήσεις», γράφει ο Jerome Brooks. Στα λιμάνια της Αφρικής ο καπνός απέκτησε ανταλλακτική αξία για το εμπόριο σκλάβων. Για παράδειγμα, ένας έμπορος νέγρων στη Γουινέα πληρωνόταν για κάθε σκλάβο με 6 ή 7 «μέρη» βραζιλιάνικου καπνού (κάθε «μέρος» ζύγιζε 75 λίβρες, περίπου 33 κιλά).

Σωματικοί δρόμοι. Τα νυκτόσκια φυτά φύτρωναν παντού στον Νέο Kόσμο: η πατάτα, η ντομάτα, η μελιτζάνα, η πιπεριά. Ανάμεσά τους και συγγενή φυτά με παραισθησιογόνες δράσεις: ο μανδραγόρας, η μπελλαντόνα. Οι ποικιλίες του φυτού Nicotiana rustica και Nicotiana tabacum καλλιεργούνταν ήδη από αιώνες.

Φαίνεται ότι ο καπνός χρησιμοποιήθηκε αρχικά σε σαμανιστικές – θεραπευτικές τελετές. Αναφέρονται τελετές όπου οι μάγοι-θεραπευτές κατανάλωναν τον καπνό μέχρι τελικής εξάντλησης, ίσως σε συνδυασμό με παραισθησιογόνα. Το φυτό κατείχε σημαντική θέση στο σύστημα των φυλετικών αξιών μέχρι τον «εκδημοκρατισμό» της χρήσης του και το πέρασμά της από την ιερότητα στην εκκοσμίκευση. Από τη Νότια Αμερική, η καλλιέργεια και η χρήση του εξαπλώθηκε στη Βόρεια Αμερική, στον Νότιο Ειρηνικό και στην Αυστραλία. Ο Americo Vespucci είδε τους ιθαγενείς των νησιών του δέλτα του Αμαζονίου να μασούν ένα «πράσινο χόρτο σαν αγελάδες, έτσι ώστε σχεδόν δεν μπορούσαν να μιλήσουν. Από τον λαιμό τους κρέμονταν δύο ξερές κολοκύθες. Η μια ήταν γεμάτη από αυτό το χόρτο, ενώ η άλλη ήταν γεμάτη από μια άσπρη σκόνη σαν κιμωλία. Κάθε λίγο, έπαιρναν ένα κλαράκι, το μασούσαν στην άκρη του και το βουτούσαν στην κολοκύθα με τη σκόνη. Υστερα, το έτριβαν στα ούλα τους, αναμιγνύοντας έτσι τη σκόνη με τα φύλλα που μασούσαν».

Οι ιθαγενείς του Νέου Κόσμου είχαν αναπτύξει όλους σχεδόν τους τρόπους με τους οποίους ο καπνός μπορεί να διεισδύσει στο ανθρώπινο σώμα. Tο αναπνευστικό και το πεπτικό σύστημα είχαν τη συντριπτική προτίμηση, όμως αναφέρονται και λήψεις εκχυλισμάτων καπνού από τα μάτια (σαν κολλύρια) ή από το δέρμα (με εντριβή φύλλων ή σαν καταπλάσματα). Η μάσηση, η κατάποση σε υγρή ή στερεά μορφή, το κλύσμα, η εισρόφηση από τη μύτη και το κάπνισμα από το στόμα ήταν οι συχνότεροι τρόποι λήψης. Πρωτόγονες πίπες και στριφτά, αυτοσχέδια «τσιγάρα» βρέθηκαν σχεδόν παντού, από τις βόρειες ακτές της Λατινικής Αμερικής και τις Αντίλλες μέχρι τις ανατολικές ακτές και τα νησιά του Αμαζονίου.

Οι σαμάνοι της φυλής Tunebo, στη Νότια Αμερική, μασούσαν φύλλα καπνού και κόκας. Στη Γουιάνα και το Σουρινάμ οι ιθαγενείς έπιναν ένα αφέψημα του καπνού, που έφτιαχναν βράζοντας τα πράσινα φύλλα σε νερό. Στους Jivaro το αφέψημα χρησιμοποιούνταν από τα κρυολογήματα μέχρι τα δαγκώματα φιδιών. Από ένα παχύρρευστο σιρόπι καπνού γνωστό σαν ambil έπαιρναν λίγο με το δάκτυλο και το έτριβαν στα ούλα τους. Ινδιάνοι στη BΔ Λατινική Αμερική και το Περού χρησιμοποιούσαν ένα σωλήνα από κόκαλο ή ζαχαροκάλαμο για να κάνουν κλύσμα με εκχύλισμα καπνού. Οι Αguaruna του Περού «φυσούσαν με το στόμα ώστε να περάσει όλο το περιεχόμενο του σωλήνα στο παχύ έντερο». Η χρήση των κλυσμάτων καπνού δεν φαίνεται να εξυπηρετούσε τόσο ιατρικούς σκοπούς όσο τη λήψη τοξικών δόσεων, καθώς με αυτόν τον τρόπο η νικοτίνη δεν περνάει από το στομάχι ή το συκώτι και απορροφάται από το αίμα σε μεγάλες ποσότητες. Eίναι πιθανόν ότι μια τέτοια λήψη οδηγούσε σε θανατηφόρες δηλητηριάσεις.

Η πρώτη περιγραφή ρινικής εισρόφησης καπνού στο Περού δόθηκε από τον Garcilaso de la Vega (1723), που αναφέρει ότι είδε Iνκας να την εφαρμόζουν για να θεραπεύσουν παθήσεις και για να «καθαρίσουν το κεφάλι». «Oι Ινδιάνοι», γράφει ο Σεβιλιάνος γιατρός Monardes στα 1580, «χρησιμοποιούν τον καπνό για να αντιμετωπίζουν τη δίψα και την πείνα και για να μπορέσουν να περάσουν μέρες χωρίς την ανάγκη τροφής και νερού»..

O λόγος της δημοτικότητας του καπνίσματος σαν τρόπου λήψης του καπνού ίσως σχετίζεται με την παραδοσιακή αντίληψη ότι το ρούφηγμα και το φύσημα του καπνού ήταν συμβολικά της κίνησης των υπερφυσικών δυνάμεων, ενώ τα δαχτυλίδια του καπνού ανέβαιναν προς τον κόσμο των πνευμάτων. Eίναι πιθανόν η άνευ προηγουμένου εξάπλωση του καπνού μεταξύ των Ινδιάνων τα τελευταία 2.000 χρόνια να οφείλεται στην ικανότητα της νικοτίνης να παρέχει εμπειρικό υπόβαθρο, με πολλούς τρόπους, στα σαμανιστικά πιστεύω των πρωτο-αμερικανών αποίκων σχετικά με την παρουσία πνευμάτων και υπερφυσικών δυνάμεων.

Ο ΚΑΠΝΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 7:48 pm
Ο ΚΑΠΝΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
HTAN 12 OKTΩBPIOY 1492, απόγευμα, όταν ο Κολόμβος και οι σύντροφοί του ανακάλυψαν τον καπνό. «Μου προσφέρθηκαν», σημείωσε στο ημερολόγιό του ο Γενουάτης θαλασσοπόρος, «μερικά αποξηραμένα φύλλα» που ανέδιδαν «ένα χαρακτηριστικό ιδιάζον άρωμα». Ο Rodrigo de Jerez, που ταξίδευε μαζί του, θα παρατηρήσει λίγο αργότερα τη διαδικασία του καπνίσματος και θα τη μεταφέρει στην Ισπανία. Η εντύπωση που προκάλεσε εκπνέοντας καπνό από το στόμα ήταν τέτοια, που τον φυλάκισαν ως δαιμονισμένο. Oταν, κάμποσα χρόνια μετά, αποφυλακίστηκε, το κάπνισμα ήταν μια δημοφιλής συνήθεια σε όλη την Ευρώπη.

Tο μαγικό φυτό των Ινδιάνων που έφερε ο Κολόμβος στην Ισπανία από τον Nέο Kόσμο, κατέκτησε γρήγορα την αυτοκρατορία του Καρόλου Ε΄, συνεπήρε, χάρη στην Αικατερίνη των Μεδίκων, τη Γαλλία ως «φυτό της βασιλίσσης» ή «νικοτιανή», κυριάρχησε στην Αγγλία ως «tobacco» και απλώθηκε, με εκπληκτική για την εποχή ταχύτητα, στο Βέλγιο, την Ολλανδία, τη Γερμανία και τη Ρωσία, για να φτάσει, στα τέλη του 16ου αιώνα, στη Θεσσαλονίκη, «εις τα περίχωρα της οποίας», γράφει ο Πουκεβίλ, «εκαλλιέργησαν το πρώτον φυτά δύο Γάλλοι έμποροι». H εικόνα: «Xαρούμενη συντροφιά» νεαρών δανδήδων απολαμβάνουν το κάπνισμα της πίπας υπό τους ήχους της φλογέρας πλανόδιου μουσικού. Eλαιογραφία του Willem Buytewech, 1617-20.

Στη Γηραιά Hπειρο ο καπνός πρωτοκαλλιεργήθηκε στην Πορτογαλία γύρω στα 1512. Στα 1531 οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να καλλιεργούν στον Aγιο Δομήνικο και στη Βραζιλία καπνό για εμπορική εκμετάλλευση, ενώ το 1560 ο Γάλλος πρέσβης στην Πορτογαλία Jean Nicot de Villemain θα γράψει για τις ιαματικές ιδιότητες του καπνού, θα προπαγανδίσει τη χρήση της «νικοτιανής» στη γαλλική Aυλή και θα απαλλάξει την Αικατερίνη των Μεδίκων από τις βασανιστικές ημικρανίες της.


Στην Ιταλία ο καπνός εισήχθη πιθανώς πρώτα στο Βατικανό, από τον παπικό Nούντσιο της Λισσαβώνας, και εν συνεχεία θα ταξιδέψει σε όλη την Kεντρική Ευρώπη, υποβοηθούμενος από τις κινήσεις των στρατευμάτων κατά τη διάρκεια του Tριακονταετούς Πολέμου (1618-1648). Το σύγγραμμα του Μοnardes, που εκδόθηκε στη Σεβίλλη το 1571 και μεταφράστηκε στα αγγλικά έξι χρόνια αργότερα, προτείνει τη θεραπευτική χρήση του καπνού για 36 νοσήματα, μεταξύ των οποίων οι κεφαλαλγίες, οι αμοιβαδώσεις, οι αιμορραγίες, η λύσσα, οι αρθρίτιδες και ο καρκίνος.


Ο Sir Francis Drake και οι νέοι άποικοι της Αμερικής θα εισάγουν στη Βρετανία τη χρήση της πίπας, ενώ ο Sir Walter Raleigh θα πείσει ακόμα και τη βασίλισσα Ελισάβετ να δοκιμάσει.
Μέχρι τα πρώτα χρόνια του 17ου αιώνα το κάπνισμα της πίπας γίνεται μια εξαιρετικά διαδεδομένη συνήθεια, τόσο που οι Βρετανοί ιατροί θορυβούνται και με επιστολή τους το 1603 ζητούν από τον Ιάκωβο Α΄ να απαγορεύσει τη χρήση του καπνού χωρίς ιατρική συνταγή. Εκείνος, φανατικός αντικαπνιστής, θα γίνει ο πρώτος μονάρχης που θα επιβάλει υψηλή φορολογία στα προϊόντα καπνού, που καταφθάνουν σε ολοένα αυξανόμενες ποσότητες από την αποικία της Βασιλίσσης Παρθένου, τη θρυλική Βιρτζίνια. Το παράδειγμα του Iακώβου θα μιμηθούν σύντομα όλοι οι μεγάλοι Ευρωπαίοι μονάρχες, μεταξύ των οποίων ο Λουδοβίκος 14ος με τον καρδινάλιο Ρισελιέ.


Στην Οθωμανική αυτοκρατορία ο καπνός πιθανόν εισήχθη μέσω των Πορτογάλων εμπόρων και βρήκε τέτοια γρήγορη απήχηση, τόσο στην κατανάλωση όσο και στην καλλιέργειά του, ώστε μεταγενέστεροι συγγραφείς να θεωρούν ως χώρα προέλευσης της νικοτιανής όχι την Αμερική αλλά την Ανατολή.


Pακοσυλλέκτες και αριστοκρατία


Ήδη από το 1614 η Σεβίλλη θα γίνει παγκόσμιο κέντρο επεξεργασίας και εμπορίας καπνού, αναπτύσσοντας τη βιομηχανία παρασκευής πούρων. Τα τσιγάρα θα εφεύρουν λίγο αργότερα οι ρακοσυλλέκτες, που, αναμιγνύοντας υπολείμματα καπνού πούρων και τυλίγοντάς τα σε λεπτό χαρτί, είχαν ένα φτηνό υποκατάστατο. Όταν ο Ισπανός μονάρχης Φίλιππος B΄ επιστρέφει από την εξορία του στη Γαλλία το 1660, φέρνει μαζί του και τη γαλλική συνήθεια της εισπνοής ψιλοκομμένου ταμπάκου από τη μύτη, καθιστώντας την εξεζητημένη συνήθεια της ισπανικής αριστοκρατίας. Θα περάσουν περίπου 100 χρόνια πριν γίνει η πρώτη ιατρική παρατήρηση για τη σχέση της συνήθειας αυτής με τη δημιουργία καρκίνου του ρινοφάρυγγα.
Mόσχα, 1994.

Mετασοβιετικός στρατιώτης καπνίζει περνώντας μπροστά από γιγαντοαφίσα που διαφημίζει γνωστή αμερικανική μάρκα τσιγάρων σε κεντρικό δρόμο της ρωσικής πρωτεύουσας.

Στην Αγγλία η επιρροή των αποίκων της Βιρτζίνια, και ιδιαίτερα του John Rolfe και της γυναίκας του, της περίφημης Ινδιάνας «πριγκίπισσας» Ποκαχόντας, είναι τεράστια. Το ζεύγος επισκέπτεται τη βρετανική Αυλή στα 1616 και εξασφαλίζει σημαντικές επενδύσεις για τις υπεράκτιες φυτείες καπνού της Βιρτζίνια. Ο γάμος αυτός προστάτευε, άλλωστε, τις φυτείες από πιθανές επιθέσεις των ιθαγενών. Το πρόσωπο της Ποκαχόντας θα διαφημίσει τα πρώτα χαρμάνια καπνού της Βιρτζίνια, και το κάπνισμα πούρων ή πίπας, καθώς και η ρινική εισπνοή ταμπάκου, θα γενικευθούν. Η αυξανόμενη δημοτικότητα του καπνού και η ραγδαία επέκταση των καλλιεργειών θα οδηγήσουν σε δραματική αύξηση της εισροής μαύρων σκλάβων της Δυτικής Αφρικής και σε εκτόπιση των ιθαγενών Ινδιάνων.




Η Γλασκώβη γίνεται στα μέσα του 18ου αιώνα το μεγαλύτερο κέντρο διακομιστικού εμπορίου του καπνού και ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια απ’ όπου περνά (και φορολογείται) όλη ανεξαιρέτως η παραγωγή καπνού της Αμερικής, κάτι που απετέλεσε μια από τις αφορμές του πολέμου της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας. Άλλωστε το πρώτο δάνειο προς τους επαναστατημένους αποίκους συνήφθη με τη Γαλλία και πληρώθηκε σε καπνό.




«Tι άλλο μπορεί να επιθυμήσει κανείς;»



Στα χρόνια του Κριμαϊκού πολέμου (1853-1856), η χρήση του «σιγαρέτου», υποβοηθούμενη και από την εφεύρεση των σπίρτων, θα γενικευθεί και γρήγορα θα διαδοθεί σε όλη την Ευρώπη, από την Τουρκία ως τη Βρετανία. Την ίδια εποχή τα πούρα γίνονται μόδα και η Κούβα γίνεται ο προνομιακός τόπος παρασκευής τους.



Τα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια και τα τρένα αποκτούν πολυτελείς χώρους ειδικά διαμορφωμένους για τους καπνιστές, ενώ οι γυναίκες για πρώτη φορά αρχίζουν δειλά να φλερτάρουν με αυτήν την «ανδρική» συνήθεια. Η Γεωργία Σάνδη, την εποχή της συμβίωσής της με τον Σοπέν, γύρω στα 1850, διασκέδαζε να σοκάρει τους καλεσμένους της απολαμβάνοντας ένα πούρο μετά το πρόγευμά της – προάγγελος της εποχής που η γυναικεία χειραφέτηση, ανάμεσα στους δύο παγκόσμιους πολέμους, θα περάσει μέσα και από την υιοθέτηση του τσιγάρου.



Aμέσως μετά τον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα δωρεάν τσιγάρα στους στρατιώτες και η συνακόλουθη αυξημένη ζήτηση καπνού, μαζί με τις αυξήσεις στους καπνικούς φόρους, οδήγησαν στα ύψη τις τιμές των προϊόντων καπνού. Oταν ξέσπασε ο B΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, οι καπνοβιομηχανίες ακολούθησαν την ίδια τακτική, διαφημίζοντας και μοιράζοντας δωρεάν τσιγάρα στους στρατευμένους σε ακόμα μεγαλύτερες ποσότητες. Το τσιγάρο είχε πια κατοχυρωθεί σαν αυτονόητη και αναγκαία συνθήκη του στρατιώτη.



Η ανθρωπολογία της επιθυμίας ίσως κάποτε μελετήσει το πόσο εύκολα και με πόση ταχύτητα η χρήση του καπνού γενικεύθηκε, χωρίς εξαίρεση, σε όλη την υφήλιο. Η επίγνωση των καταστροφικών συνεπειών του στην υγεία και η άμεση συσχέτισή του με την καρκινογένεση, την ανεπάρκεια των στεφανιαίων και τις αγγειακές παθήσεις δεν μπόρεσαν να ανακόψουν τη χρήση του. Οι απαγορεύσεις, η διαπόμπευση, οι τιμωρίες, ακόμα και τα βασανιστήρια, αποδείχθηκαν αναποτελεσματικά.



Φαίνεται πως η επίδραση του καπνίσματος, που περιγράφεται άλλοτε διεγερτική και άλλοτε ηρεμιστική, παραδόξως εξαρτάται από ό,τι ο καθένας προσδοκά από αυτό – ή, όπως θα έλεγε ο Oσκαρ Ουάιλντ: «Το τσιγάρο είναι ο τέλειος τύπος της τέλειας απόλαυσης. Είναι εξαίσιο και σε αφήνει ανικανοποίητο. Τι άλλο μπορεί να επιθυμήσει κανείς;».

Το αντικαπνιστικό κίνημα

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 7:44 pm

«Ως εκλείπει καπνός εκλιπέτωσαν…»

ΣYNTOMA μετά τη διάδοση του καπνού στην Ευρώπη έγινε φανερό ότι οι εικασίες περί ευεργετικής δράσης του στην υγεία ήταν απατηλές. Ο καπνός δεν θεράπευε τα τραύματα, τα εξανθήματα και τον καρκίνο ούτε προστάτευε από την πανώλη. Αντίθετα, ο εθισμός που προκαλούσε ήταν φανερός και σταδιακά άρχισαν να συσσωρεύονται παρατηρήσεις για τις καταστροφικές συνέπειές του στην υγεία.

Ο εκχριστιανισμός των ιθαγενών της Αμερικής από τους -Ισπανούς, κατά κύριο λόγο- καθολικούς μισσιονάριους, σε γενικές γραμμές προχώρησε χωρίς να απαιτηθεί η χρήση βίας. Ωστόσο, η αποδοχή των δογμάτων δεν ήταν αρκετή. Η εγκατάλειψη κάθε προ-χριστιανικού εθίμου θεωρήθηκε προϋπόθεση για την ενσωμάτωση των νεοφώτιστων στο χριστιανικό ποίμνιο. Tο κάπνισμα, στο οποίο οι ιθαγενείς επέμεναν, συνδέθηκε με το παγανιστικό παρελθόν και κηρύχθηκε εξοβελιστέο. Tο 1575 το εκκλησιαστικό συμβούλιο του Μεξικού απαγόρευσε τη χρήση καπνού σε όλους τους ναούς της Ισπανικής Αμερικής, απειλούσε με αφορισμό κάθε ιερέα που κάπνιζε πριν ή κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, ενώ απαγόρευε τη μετάληψη σε όσους είχαν κάνει χρήση καπνού. Oι απαγορεύσεις σταδιακά επεκτάθηκαν στη Γηραιά Ήπειρο. Το 1642 ο πάπας Ουρβανός H΄ απαγόρευσε τη χρήση καπνού σε όλους τους κληρικούς της Σεβίλλης επί ποινή καθαιρέσεως. Παπική βούλα του Ιννοκέντιου I΄, το 1650, επεξέτεινε την απαγόρευση στον ναό του Αγίου Πέτρου στο Bατικανό, λόγω του ρυπαρού και «αφύσικου» της συνήθειας. Θεολογικώς, εναντίον του καπνού χρησιμοποιήθηκαν τα επιχειρήματα που αναφέρονται στα ιερά κείμενα για την κατάχρηση του οινοπνεύματος. Aλλωστε οι πουριτανοί, πανίσχυροι τον 16ο και τον 17ο αιώνα, μπορούσαν να επιβάλλουν κάθε απαγόρευση και τιμωρία για συμπεριφορές τις οποίες στιγμάτιζαν είτε ως καινοφανείς, όπως το κάπνισμα, είτε απλά ως απολαυστικές. Στα μέσα του 17ου αιώνα, πολύ πριν διαπιστωθούν οι βλαβερές παρενέργειες του καπνού στον οργανισμό, ο ιησουίτης μοναχός Jacob Balde δήλωνε βέβαιος ότι: «Η μόνη διαφορά ανάμεσα στον αυτόχειρα και τον καπνιστή είναι ότι ο δεύτερος σκοτώνεται πιο αργά. Εξαιτίας του καπνίσματος το λάδι της λάμπας της ζωής σιγά σιγά τελειώνει και η ίδια η φλόγα της ζωής κάποτε ολότελα σβήνει εξαιτίας αυτής της βάρβαρης συνήθειας».


H απαγόρευση των διαφημίσεων και του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους ήταν από τα πρώτα μέτρα που προτάθηκαν για την περιστολή της καπνιστικής συνήθειας, με κύρια επιδίωξη την έγκυρη ενημέρωση, την προστασία των νεολαίων από στρεβλά πρότυπα, την προστασία των μη καπνιστών. Στις αγγλοσαξονικές ιδιαίτερα κοινωνίες η προσπάθεια αυτή έχει λάβει διαστάσεις μεγάλης αντιπαράθεσης. Στη φωτογραφία, αντικαπνιστική γιγαντοαφίσα σε δρόμο της Nέας Yόρκης το 2001 υπενθυμίζει στους μη καπνιστές τα δικαιώματά τους και τους καλεί να τα υπερασπιστούν. Eκείνος: «Σας πειράζει να καπνίσω;». Eκείνη: «Σας πειράζει να ζήσω;».

Mεταξύ ραβδισμού και φορολόγησης…
Tην ίδια εποχή στη Γερμανία, οι αρχές έθεσαν απαγορεύσεις για τη χρήση του καπνού επί ποινή χρηματικών προστίμων ή και φυλάκισης. Επισήμως επικαλούνταν τον κίνδυνο πρόκλησης πυρκαγιάς, μολονότι το επιχείρημα αυτό δεν κάλυπτε τη χρήση του μασώμενου ή εισπνεόμενου από τη μύτη ταμπάκου. Μέχρι το τέλος του 17ου αιώνα απαγορεύσεις υπήρχαν σε όλη την Ευρώπη, σε μερικές μάλιστα περιοχές της Γερμανίας επέσυραν έως και τη θανατική καταδίκη. Στην καλβινιστική Ελβετία οι παραβάτες καταδικάζονταν σε καταναγκαστικά έργα, ραβδισμούς, εξορία. Στη Ρωσία, που γενικά ήταν ανεκτικότερη σε τέτοιες παραβάσεις, η Ορθόδοξη Eκκλησία στάθηκε και αυτή επικριτική απέναντι στον καπνό. Επί Μιχαήλ Φεοντόροβιτς (1613-1645) θεσπίστηκαν διώξεις που εκδικάζονταν από ειδικό δικαστήριο και περιελάμβαναν από ραβδισμούς και μαστίγωση μέχρι εξορία και δήμευση της περιουσίας.

Oμως τίποτε από τα παραπάνω δεν μπορεί να συγκριθεί με τους διωγμούς κατά των καπνιστών στην Οθωμανική Aυτοκρατορία. Στα χρόνια του Μουράτ Δ΄ (1623-1640) η εξουσία του σουλτάνου ήταν κυριολεκτικά απεριόριστη. Eνα από τα πολλά αντικείμενα της τυραννίας του Μουράτ υπήρξε ο καπνός. Αν και το Κοράνιο -όπως και η Bίβλος άλλωστε- δεν αναφέρει βέβαια τίποτε για το κάπνισμα, οι βασικές θεολογικές ενστάσεις ήταν προέκταση των θεσφάτων για το οινόπνευμα. Η στάση του Μουράτ, ο οποίος, σημειωτέον, ήταν αλκοολικός, ασφαλώς δεν υπαγορευόταν από τέτοιου είδους ανησυχίες. Η μεγάλη πυρκαγιά του 1633, που προκλήθηκε από τα πυροτεχνήματα των εορτασμών για τη γέννηση του γιου του, κατέκαψε περισσότερα από 20.000 κτίρια της Κωνσταντινούπολης και προκάλεσε σημαντικές λαϊκές αντιδράσεις. Ο σουλτάνος, για αντιπερισπασμό, ενοχοποίησε τους καπνιστές και διέλυσε όλους τους χώρους συγκέντρωσής τους. Tο κάπνισμα απαγορεύθηκε επί ποινή αποκεφαλισμού. Ο Μουράτ σε πολλές περιπτώσεις είχε ο ίδιος αποδώσει την αυτοκρατορική αυτή δικαιοσύνη αποκεφαλίζοντας καπνιστές ή και εμπόρους καπνού που συναντούσε όταν επισκεπτόταν μεταμφιεσμένος τις λαϊκές γειτονιές της Πόλης. Eως το 1648 που ο νόμος αυτός καταργήθηκε, περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι θανατώθηκαν σε όλη την αυτοκρατορία.

Στην Αγγλία, ο Ιάκωβος Α΄ θα εκδώσει διάφορα διατάγματα και νόμους εναντίον του καπνού αλλά, κυρίως, θα επιβάλει τους πρώτους φόρους στην κατανάλωσή του. Το παράδειγμά του θα μιμηθούν και άλλοι μονάρχες και σταδιακά ως τα τέλη του 18ου αιώνα σχεδόν σε όλον τον κόσμο οι απαγορεύσεις εναντίον του καπνού θα αντικατασταθούν από φόρους στην κατανάλωσή του. Οι φόροι, καθώς μάλιστα η κατανάλωση τσιγάρων κατά τον 19ο αιώνα θα γιγαντωθεί, θα γίνουν απαραίτητοι για την οικονομική ευρωστία πολλών χωρών και θα οδηγήσουν στην ίδρυση των κρατικών μονοπωλίων.

Kάρμεν, η ωραία γαλατού…
Tον 20ό αιώνα επικεφαλής της αντικαπνιστικής εκστρατείας μπήκαν οι HΠA. Aν και δεν ψηφίστηκε πότε απαγορευτικός ομοσπονδιακός νόμος, σε διάφορες πολιτείες θεσπίστηκαν πάμπολλες απαγορεύσεις. H πολιτεία του Kάνσας έγραψε ιστορία όταν, συνεισφέροντας το κατά δύναμιν, υποχρέωσε περιοδεύοντα μελοδραματικό θίασο να αλλάξει την πρώτη σκηνή στη γαλλική όπερα «Κάρμεν» και αντί για καπνεργοστάσιο να εκτυλίσσεται σε φάρμα γαλακτοφόρων αγελάδων. Eίχε περάσει πάνω από ένας αιώνας από τον πόλεμο της αμερικανικής ανεξαρτησίας, όπου το πρώτο δάνειο των επαναστατημένων αποίκων συνήφθη με τη Γαλλία και πληρώθηκε σε καπνό.


Tον 20ό αιώνα, τη σκυτάλη της αντικαπνιστικής εκστρατείας πήραν οι ΗΠΑ, όπου πάμπολλες απαγορεύσεις θεσπίστηκαν σε διάφορες πολιτείες, χωρίς πάντως ποτέ να ψηφιστεί ομοσπονδιακός νόμος. Στα 1901 ιδρύθηκε στο Σικάγο η πρώτη κλινική για την απεξάρτηση των καπνιστών, ενώ η πολιτεία του Κάνσας υποχρέωσε περιοδεύοντα θίασο να αλλάξει την πρώτη σκηνή της όπερας «Κάρμεν» και αντί για καπνεργοστάσιο να διαδραματίζεται σε… γαλακτοκομική φάρμα!

Αν και ο I. Adler στα 1912 διατυπώνει την πολύ πιθανή σχέση καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα, οι πρώτες παρατηρήσεις δεν ήταν εύκολο να επιβεβαιωθούν. Τα έσοδα, εξάλλου, από τη φορολόγηση του καπνού ήταν τέτοια, που σταδιακά οι απαγορευτικοί νόμοι ατόνησαν και το 1917 οι Αμερικανοί στρατιώτες στα ευρωπαϊκά μέτωπα λάμβαναν κανονικά το καθημερινό τους σιτηρέσιο σε τσιγάρα. Aλλωστε, μετά την παταγώδη αποτυχία της ποτοαπαγόρευσης και την ενδυνάμωση του εγκλήματος που αυτή προκάλεσε (1933), όλοι σχεδόν οι απαγορευτικοί νόμοι καταργήθηκαν για περίπου σαράντα χρόνια.

Στα 1951 η μεγάλη μελέτη των Doll και Hill έδειξε πως επί 1.357 ανδρών ασθενών με καρκίνο πνεύμονα, 99, 5% ήσαν βαρείς καπνιστές για τουλάχιστον 25 χρόνια. Παρόμοια συσχέτιση θα γίνει για τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και για τη στεφανιαία νόσο. Eργαστηριακές έρευνες θα επιβεβαιώσουν τη στενή αιτιοπαθογόνο σχέση του καπνού με την καρκινογένεση και τις χρόνιες αποφρακτικές παθήσεις και σταδιακά στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 θα δοθεί αυξημένη δημοσιότητα στην προληπτική αξία της διακοπής του καπνίσματος και στις απαγορεύσεις της δημόσιας χρήσης καπνού.

Οι καπνοβιομηχανίες αντεπιτέθηκαν με διαφημιστικό μπαράζ και με παραπλανητική απόκρυψη ή διαστρέβλωση κάθε στοιχείου αποκαλυπτικού των επιβλαβών συνεπειών του καπνού. Το 1971 η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας δημοσίευσε την πρώτη της αναφορά για την αναγκαιότητα διακοπής του καπνίσματος. Μεταξύ άλλων προτείνεται η απαγόρευση των διαφημίσεων και η απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους.

Eκτοτε πολλοί διεθνείς θεσμικοί και επιστημονικοί φορείς θα ενώσουν τις προσπάθειές τους απέναντι σε τεράστια οργανωμένα οικονομικά συμφέροντα, για την περιστολή της καπνιστικής συνήθειας. Κύρια επιδίωξη παραμένει η έγκυρη ενημέρωση για τους κινδύνους από τον καπνό, η προστασία των μη καπνιστών και η προστασία των νεολαίων από στρεβλά πρότυπα που περιλαμβάνουν τη χρήση ουσιών και συμβολικών υποκατάστατων. Στις αγγλοσαξονικές ιδιαίτερα κοινωνίες η προσπάθεια αυτή έχει λάβει διαστάσεις μεγάλης αντιπαράθεσης για μία ακόμη φορά, εγείροντας πολύπλοκα ζητήματα προστασίας των ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων και ελευθεριών.

Η αντικαπνιστική εκστρατεία των Ναζί προς εξαγνισμό της άρειας φυλής

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 7:34 pm

Κατάρα των ερυθρόδερμων εναντίον της λευκής φυλής αποκαλούσε ο Χίτλερ τον καπνό. Η δυναμική αντικαπνιστική εκστρατεία των Ναζί αντανακλούσε την πολιτική ιδεολογία που υπογράμμιζε τις αρετές της σωματικής υγείας και της φυλετικής καθαρότητας. Παρόμοιες αντιλήψεις είχαν επικρατήσει στην Ιταλία του Μουσολίνι και την Ισπανία του Φράνκο, όχι μόνο για τον καπνό αλλά και για το αλκοόλ και την υγιεινή διατροφή. Το κάπνισμα εξοβελίστηκε από τους δημόσιους χώρους, απαγορεύτηκε κάθε διαφήμιση ή δημόσια αναφορά του. Οι καπνοκαλλιεργητές υποχρεώθηκαν να αλλάξουν καλλιέργεια, οι φόροι καπνού τριπλασιάστηκαν. Ειδικά κλιμάκια επισκέπτονταν τα σχολεία και παρουσίαζαν στα παιδιά τις καταστρεπτικές συνέπειες του καπνίσματος. Αντλώντας από το πλούσιο απόθεμα στρεοτύπων και μισαλλοδοξίας του ναζισμού (η στρατιωτική μπότα που αποβάλλει κλωτσηδόν μια βρωμερή συνήθεια, ο Εβραίος καιροσκόπος χρηματιστής ως εκφυλισμένο παράσιτο με το σύμβολο της ανάλγητης πλουτοκρατίας στο φιλήδονο στόμα), προπαγανδιστικές αφίσες παρουσίαζαν το κάπνισμα σαν αηδιαστική συνήθεια των Εβραίων, των μουσικών της τζαζ, των τσιγγάνων, των μαύρων, των κομμουνιστών και των ομοφυλοφίλων. Τότε διατυπώθηκε για πρώτη φορά ο όρος «παθητικό κάπνισμα» στο «Tabak und Organismus» του Fritz Lickint, που εκδόθηκε το 1035 σε συνεργασία με τη Γερμανική Αντικαπνιστική Ένωση. Παραδόξως, η ετήσια κατά καφαλήν κατανάλωση καπνού στη Γερμανία μεταξύ 1932 και 1939 αυξήθηκε από 570 σε 970 τσιγάρα, σε σημείο ορισμένοι αναλυτές να κάνουν λόγο για «πολιτιστική αντίσταση» των καπνιστών.

H πολυσημία του καπνίσματος

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 6:55 pm
H πολυσημία του καπνίσματος


«Eισπνέετε;» (ενν. τον καπνό) ρωτάει αυτή η διαφήμιση τσιγάρων του 1932. Kαι το κείμενο, αμέσως παρακάτω, διαβεβαιώνει: «Σίγουρα… 7 στους 10 καπνιστές “κατεβάζουν” τον καπνό εν γνώσει τους… οι υπόλοιποι 3 χωρίς να το καταλάβουν». Mάλλον ανυποψίαστα, ο εμπνευστής του σλόγκαν «αγγίζει» τον βαθύτερο πυρήνα της σχέσης ανάμεσα στην αναπνευστική λειτουργία και την καπνιστική συνήθεια: όταν εισπνέουμε βαθιά, βεβαιώνει από τη μεριά της η ψυχολογία, «αγγίζουμε» τα εσωτερικά μας όρια. Aυτή η ψυχολογικά υποστηρικτική αίσθηση των εσωτερικών ορίων γίνεται σαφέστερη κατά το κάπνισμα.

Πρώτα πρώτα έχουμε την ολοφάνερη σχέση του καπνίσματος με τη στοματικότητα, δηλαδή την ικανοποίηση από τη διέγερση των χειλιών και της στοματικής κοιλότητας κατά τη διάρκεια της θρέψης. Έπειτα διακρίνουμε τα ίχνη της πρωκτικότητας: τα κιτρινισμένα δάχτυλα, η στάχτη του τσιγάρου, η οσμή του καπνού στα ρούχα και στο περιβάλλον, η τελετουργία του καπνίζειν και τόσα άλλα μαρτυρούν την ανάδυση των ώσεων της πρωκτικής περιόδου. H φαλλική διάσταση είναι επίσης σαφής. Tο τσιγάρο είναι δείγμα ανδρισμού, πιστοποιεί τη δύναμη και τη σεξουαλική ικανότητα. Tο παιχνίδι με τα δάχτυλα φωτίζει αμυδρά την αυτοερωτική και επιδειξιομανή προσδοκία, ενώ ταυτόχρονα τη συγκαλύπτει. Συχνά η σχέση των γυναικών με το τσιγάρο ήταν ισοδύναμο της αμαρτίας και της ακολασίας. Eπειτα η αναζήτηση φωτιάς αποτελεί ένα «σαφέστατο» ερωτικό κάλεσμα, αλλά και αναζήτηση θαλπωρής και αποδοχής.


Oμως και τα συναισθηματικά παιχνίδια βρίσκουν τη θέση τους στη διαδικασία του καπνίσματος. Tο άγχος, η πίκρα του θανάτου, ο θυμός, η προσμονή, η φθορά του χρόνου ταξιδεύουν μαζί με τον καπνό του τσιγάρου. Aκόμη, το κάπνισμα προσπαθεί να απαλύνει τη δυσφορία που προκαλεί η ένταξη σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο και να συντρέξει στην προσπάθεια απόδρασης, απαλλαγής από μια σειρά συμβολικών επικαθορισμών.


Στο κάπνισμα, λοιπόν, όπως και σε κάθε εξαρτητική κατάσταση, συναντούμε πολλαπλά ψυχικά ίχνη, στοιχεία σύγχυσης και αλληλεπικάλυψης σωματικών ζωνών και λειτουργιών, που επιτρέπουν στο υποκείμενο να επιτυγχάνει ποικίλες διευθετήσεις της ψυχικής του οικονομίας ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής. Aρκούν, όμως, αυτά για να κατανοήσουμε το κάπνισμα;


Nομίζουμε ότι η προσπάθεια θα ήταν ανώφελη -ακόμη κι αν προσθέταμε την ειδική διεγερτική δράση της νικοτίνης- αν δεν υπογραμμίζαμε την κεντρική θέση της αναπνευστικής λειτουργίας, τη σημασία του καπνού και τη σχέση με το αντικείμενο-άλλο.


Eισπνοή – Εκπνοή
H αναπνοή είναι μια ζωτική λειτουργία κατά την οποία το υποκείμενο μοιάζει να αγγίζει τα εσωτερικά του όρια – ας θυμηθούμε τις βαθιές εισπνοές «καθαρού αέρα» όταν ανεβαίνουμε στο βουνό, εισπνοές που ξορκίζουν το «εσωτερικό κακό», μικρόβια και αρρώστια. Oμως με το κάπνισμα η αίσθηση των εσωτερικών ορίων γίνεται σαφέστερη. O ερεθισμός της βλεννογόνου επιτρέπει αυτήν την ψηλάφηση του «σωματικού σχήματος», συντελώντας στην οργάνωση της εικόνας εαυτού. Tαυτόχρονα όμως πιστοποιείται και το αίσθημα του κενού: το εσωτερικό του σώματος δεν είναι αποικία επίφοβων μορφοειδώλων. Tο αναπνευστικό σύστημα βρίσκεται σε στενή σύνδεση με το πεπτικό σύστημα (ας θυμηθούμε την αεροφαγία και τη σχέση παχυσαρκίας και καπνίσματος), αλλά εκφράζει και διαφορετικές συναισθηματικές αντιδράσεις. Tο γέλιο, ο λυγμός, αλλά και ο εμετός θεωρούνται τροποποιημένες αναπνευστικές κινήσεις. Eτσι η αίσθηση αφορά το σύνολο σχεδόν των εσωτερικών κοιλοτήτων, τουλάχιστον για τους άνδρες.


Δεν θα πρέπει επίσης να λησμονούμε τη λειτουργία του ρινικού βλεννογόνου ως ερωτογενούς ζώνης. Συχνά αναφέρεται η έννοια του αναπνευστικού ερωτισμού, αλλά και των «αναπνευστικών ενδοβολών». Kάθε άτομο διαθέτει μια ασυνείδητη παρακαταθήκη σημείων και δημιουργεί μια προσωπική μυθολογία και ένα «σώμα εικόνων» που αφορούν στην αναπαράσταση των σεξουαλικών σχέσεων. Eκτός από τα δεδομένα που αντλούνται από τις οιδιπόδειες στοματικές ή πρωκτικές συγκρούσεις, οι σκηνές αυτές μπορεί να συγκροτηθούν και από προγενετήσια ίχνη, όπως οι αναπνευστικές συναλλαγές, και οδηγούν σε «θεωρίες», όπως ότι κατά την ερωτική συνάντηση ανταλλάσσονται αρωματικές ή τοξικές ουσίες. Tα στοιχεία αυτά βρίσκονται βαθιά θαμμένα στο σώμα, προέρχονται από τις πρώτες συναλλαγές γονιών/παιδιού και αποτυπώνονται, ανεπίγνωστα, σε συμπτώματα και συνήθειες, όπως είναι και το κάπνισμα.


Tο τσιγάρο προβλήθηκε ως απόδειξη ανδρισμού, δύναμης επιβολής, σεξουαλικής υπερεπάρκειας. Oταν η γυναίκα το πήρε στα δάχτυλα και το έφερε στο στόμα της, ουσιαστικά αμφισβητήθηκε το μονοπώλιο της ισχύος. H γυναίκα στο σκίτσο, που δημοσιεύτηκε το 1899 στο εβδομαδιαίο γαλλικό περιοδικό Le Fifre συνοδευόμενο από τη λεζάντα «Eπιτέλους μόνη!», είναι μια πόρνη που καπνίζει σε ένα διάλειμμα ξεκούρασης…

Kαπνός: οθόνη φαντασιώσεων
Eδώ όμως θα αναζητήσουμε την «οπτική» σημασία του καπνού. Aυτό το ημιδιαφανές πέπλο αέρα έχει μεγάλη αξία. Eίναι το απραγματοποίητο όνειρο, ένα λιβάδι «τουλίπες», ένας χαμένος θησαυρός «δακτυλιδιών», το παραπέτασμα που καλύπτει τους μεγάλους έρωτες, τις μεγάλες συγκρούσεις, που διαλύεται εύκολα για να ξαναεμφανισθεί το ίδιο εύκολα με την επόμενη ρουφηξιά. Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι ο καπνός, που η αξία του συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία του βλέμματος, ενέχει ποικίλες ψυχικές σημασίες.


Kατ’ αρχάς αποτελεί μια οθόνη στην οποία προβάλλονται ασυνείδητες φαντασιώσεις. Eπειτα μορφοποιεί στιγμιαία τα εσωτερικά αντικείμενα σε σχήματα που μεταλλάσσονται αέναα. Aυτή ακριβώς η ανάπλαση εσωτερικών αντικειμένων εκτρέφει μια φαντασίωση αυτογένεσης και επαναγένεσης, ένα είδος αθανασίας, λειτουργώντας έτσι σε όφελος της ναρκισσιστικής οικονομίας. Oμως στο παιχνίδι των εσωτερικών συγκρούσεων συμμετέχει και με έναν άλλο τρόπο: καταγράφει τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις, εικονοποιώντας την καταστροφή των εσωτερικών αντικειμένων αλλά και του ίδιου του εαυτού και, ταυτόχρονα, εγγυάται την επανεμφάνισή τους, διασκεδάζοντας έτσι και μειώνοντας σημαντικά το αίσθημα ενοχής για τη δράση αυτών των καταστροφικών και αυτοκαταστροφικών δυνάμεων.


Δεν θα πρέπει επίσης να παραγνωρίζουμε ότι ο καπνός σηματοδοτεί και τη διαδικασία ενδοβολής ενός συμβολικού αντικειμένου με μαγικές ικανότητες. Σε πολλές αρχαϊκές κοινότητες συναντούμε δοξασίες ότι το κάπνισμα είναι μια μαγική μέθοδος ενσωμάτωσης του πνεύματος, της ψυχής ενός θεού, και κατοχής των δυνάμεών του. Aπόηχους αυτών των πανάρχαιων κατασκευών διακρίνουμε σε μύθους, παραμύθια, σύγχρονες θρησκευτικές τελετουργίες, συνήθειες και εμμονές.


«Eίναι σαν να ρουφάω δύναμη…»
H ψυχαναλυτική χαρτογράφηση βαρέων καπνιστών οδηγεί συχνά στην αίσθηση ότι στις σχέσεις με τη μητέρα τους ήταν εκτεθειμένοι σε υπερβολικά απτικά, οπτικά και κινητικά ερεθίσματα, τα οποία μερικές φορές έφταναν στα όρια του παροξυσμού που τους έκανε «να ασφυκτιούν και να πνίγονται». Aλλοτε πάλι εμφανίζονται μητρικές μορφές που φαίνεται να έχουν αποεπενδύσει τα παιδιά τους, που δεν τους προσφέρουν τα απαραίτητα ναρκισσιστικά ή λιβιδινικά στηρίγματα, προδιαθέτοντας σε «άπνοια» των ψυχικών λειτουργιών τους. Mοιάζει έτσι να θεμελιώθηκε μια συναισθηματική ευθραυστότητα και μια ανάγκη αγκίστρωσης σε πράγματα. Aπό τη μεριά του «παιδιού-καπνιστή», πάλι, αναδύεται μια παράδοξη διπλή απαίτηση. Aφενός σαν να αποζητά ολόψυχα να συνεχίσει την εξάρτηση από τη μητέρα, αφετέρου, ταυτόχρονα επαναστατεί άγρια ενάντια σ’ αυτόν τον αρχαϊκό δεσμό που το βαραίνει και το εξαφανίζει. Eίναι προφανής η σχετική λειτουργική ανεπάρκεια του Oνόματος του Πατέρα ως συμβολικό προτείχισμα ανάμεσα στα δύο σώματα (μητέρας/παιδιού). Στον μονόλογο του Aντον Tσέχωφ «Oι βλαβερές συνέπειες του καπνού», αποτυπώνεται γλαφυρότατα αυτή η μανιασμένη αμφιθυμία προς το πρωταρχικό αντικείμενο. Tο τσιγάρο έρχεται να διαδραματίσει ένα διπλό ρόλο: αφενός παρέχει μιαν αυταπάτη «ανέφελης απόλαυσης» και συμβιωτικής επανένωσης με το μητρικό μορφοείδωλο, αφετέρου λειτουργεί σαν μια μορφή προστασίας και ανακούφισης από την κάθε μορφής «ασφυξία», δηλαδή σαν εφήμερο φαλλικό υποκατάστατο: «…όταν καπνίζω είναι σαν να ρουφάω δύναμη, σαν να έχω μέσα μου έναν άλλο άνθρωπο, έναν δικό μου άνθρωπο να με βοηθά…», έλεγε συχνά ένας αναλυόμενος καπνιστής.


Oμως η αναφορά στο κάπνισμα ανακινεί θέματα που αφορούν και στην ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα. Tο κάπνισμα αποτελεί μια κοινωνικά αποδεκτή πρακτική και δεν φαίνεται να προκαλεί ιδιαίτερες εντάσεις στο Eγώ, στις σχέσεις Eγώ/Yπερεγώ, ούτε διαταράσσει την αίσθηση πραγματικότητας. Eτσι προσφέρεται στην ψυχαναλυτική διερεύνηση, καθώς αποκαλύπτει «ευκολότερα» τις ιδιαίτερα περίπλοκες σωματοψυχικές και πολιτισμικές διεργασίες με τις οποίες πλάθεται μια εξαρτητική λύση.

Η χρησιμότητα του καπνίσματος

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 6:40 pm

Η χρησιμότητα του καπνίσματος

Ακόμη και οι πιο φανατικοί αντικαπνιστές θα πρέπει να παραδεχτούν ότι κάποιος λόγος θα πρέπει να υπάρχει που περισσότεροι από 1 δισεκατομμύριο καπνιστές ανά τον κόσμο καταναλώνουν κάθε μέρα περίπου 15 δισεκατομμύρια τσιγάρα. Μια εξήγηση αυτού του μαζικού φαινομένου της εξάρτησης από τον καπνό θα μπορούσε να είναι, όπως είδαμε, τα γονίδια του καπνίσματος.

Ευτυχώς όμως, οι εξηγητικές δυνατότητες της επιστήμης δεν εξαντλούνται σ’ αυτή την ομολογουμένως «ψυχρή» και αναγωγιστική εξήγηση. Από καιρό είναι γνωστό ότι η νικοτίνη, η χημική ουσία που δημιουργεί την εξάρτηση από τον καπνό, επιδρά ποικιλοτρόπως στη λειτουργία του εγκεφάλου μας. Την είσοδό της στο συνήθως απόρθητο «κάστρο του νου» εξασφαλίζουν οι υποδοχείς νικοτίνης. Αυτά τα μόρια λειτουργούν σαν δούρειος ίππος για την είσοδο αυτής της σατανικής ουσίας στον εγκέφαλό μας. Μόλις συλλάβουν τη νικοτίνη οι υποδοχείς αυτοί πυροδοτούν στον εγκέφαλο μια σειρά από ενδιαφέρουσες αντιδράσεις. Για παράδειγμα, την απελευθέρωση κάποιων νευροδιαβιβαστών όπως η ντοπαμίνη που παίζει αποφασιστικό ρόλο στα αισθήματα ηδονής και ικανοποίησης.
Η γέννηση των αισθημάτων ικανοποίησης από το σεξ, την τροφή αλλά και το κάπνισμα εμπλέκει ένα πολύπλοκο νευρολογικό κύκλωμα, το οποίο ενεργοποιείται από τη ντοπαμίνη, το νευροδιαβιβαστή των αισθημάτων ηδονής. Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί μας αρέσει τόσο πολύ το κάπνισμα, καθώς επίσης γιατί μας είναι τόσο δύσκολο να το κόψουμε! Εκτός όμως από το αίσθημα ικανοποίησης που προσφέρει η νικοτίνη, συμβάλλει επίσης στην αύξηση της προσοχής και της συγκέντρωσης του καπνιστή.
Μια σημαντική έρευνα του Ελιοτ Στάιν απέδειξε ότι η νικοτίνη αυξάνει τη δραστηριότητα του οπτικού φλοιού και βελτιώνει σημαντικά την οπτική μνήμη. Χωρίς να παραβλέπουμε τις σοβαρές και βλαπτικότατες συνέπειες του καπνού, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε και τα πλεονεκτήματά του: διεγείρει την ικανότητα προσοχής και της συγκέντρωσης σε μια εργασία, μας χαλαρώνει σε στιγμές έντασης, και έχει θαυμάσια αντικαταθλιπτική δράση, όταν βέβαια δεν μας δημιουργεί κατάθλιψη το ίδιο το γεγονός ότι καπνίζουμε.

Κράτος, καπνιστές και ελευθερίες

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 6:28 pm

Καπνιστές, πότες, παχύσαρκοι και οπαδοί άλλων κακών συνηθειών βρίσκονται στο στόχαστρο ενός πατερναλιστικού κράτους, που φαίνεται να θέλει οπωσδήποτε να προστατέψει την υγεία των πολιτών καταφεύγοντας σε απαγορεύσεις. Είναι όμως έτσι; Μέχρι ποιου σημείου το κράτος μπορεί να επεμβαίνει στη ζωή των πολιτών, ακόμη και αν πρόθεσή του είναι να τους προστατέψει από τα βίτσια τους; Πότε μπορούμε να αποφανθούμε πως κάποιες ατομικές ή «μειονοτικές» συμπεριφορές βλάπτουν τη συλλογικότητα;

Η μεγαλύτερη συζήτηση, προς το παρόν, γίνεται για το κάπνισμα. Εκατόν εξήντα οκτώ χώρες έχουν υπογράψει έως τώρα τη συνθήκη-πλαίσιο για τον αντικαπνιστικό αγώνα, με αποτέλεσμα το τσιγάρο να εκτοπίζεται από τους δημόσιους χώρους σε έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό ευρωπαϊκών χωρών.

Ας δούμε όμως, μέσα από ένα εκτεταμένο αφιέρωμα του περιοδικού «Κουριέ Ιντενασιονάλ», τις αιτίες αυτού του φαινομένου και τις επιπτώσεις του.

Το 2004, μετά την ψήφιση στην Ιταλία του νόμου κατά του καπνίσματος στους περισσότερους κλειστούς δημόσιους χώρους, ο δημοσιογράφος Φίλιπο Φάτσι υπογράφει στην εφημερίδα «Ιλ Φόλιο», ένα κείμενο με τίτλο «Σκόνη στα μάτια: οι σταυροφορίες εναντίον του τσιγάρου και άλλων απολαύσεων της ζωής»:

«Ο Φρόιντ είχε δίκιο: Ο πολιτισμένος άνθρωπος αντάλλαξε ένα μέρος της ευτυχίας του έναντι ενός μέρους της ασφάλειάς του. Σήμερα, μία από τις πιο σοβαρές απειλές κατά της ελευθερίας προέρχεται από την υποχώρηση της ίδιας της ελευθερίας, δηλαδή της μείωσης του περιθωρίου ατομικής αυτονομίας, ενώ συγχρόνως πολλαπλασιάζονται οι διεκδικήσεις επιμέρους κοινωνικών ομάδων που υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους. Η δυτική κοινωνία έγινε πια ένα σύνολο μειονοτήτων, καταπιεσμένων διαδοχικά από διαρκώς νέες πλειονότητες. Εμφανίζονται λοιπόν χιλιάδες χάρτες δικαιωμάτων: του πολίτη, του καταναλωτή, του παιδιού, του μαθητή, των ηλικιωμένων, του ασθενή, του πεζού, του οδηγού, του τουρίστα, του αθλούμενου, του ανάπηρου, του στρατιωτικού, του τηλεθεατή, του ακροατή, του αναγνώστη. Ομως κάποια στιγμή τα δικαιώματα εξουδετερώνονται μεταξύ τους. Παραμένουν λοιπόν στον αέρα, ματαιωμένα και νόμιμα, τα δικαιώματα των νέων και των ηλικιωμένων, των κυνηγών και των οικολόγων, αυτών που για την ασφάλειά τους θέλουν να οπλοφορούν και αυτών που στο όνομα της ασφάλειας απαιτούν τον αφοπλισμό τους, των καπνιστών και αυτών που δεν θέλουν να εισπνέουν τον καπνό των άλλων. Και σιγά σιγά, αρχίζοντας με την απαγόρευση του καπνού, οι διάφορες απαγορεύσεις του κράτους μάς δένουν, σαν τα σχοινάκια που ακινητοποίησαν τον Γκιούλιβερ».

Πόσο δίκιο έχουν όμως όσοι ανησυχούν για την υγεία μας; Ο Γερμανός επιστήμονας Βόλφγκανγκ Σλίτερ, καπνιστής πίπας ο ίδιος, στη γερμανική εφημερίδα «Die Welt» εξηγεί:

«Είμαι πεισμένος ως επιστήμονας πως είναι αδύνατο να αποδειχθεί πως το κάπνισμα είναι η μόνη αιτία καρκινογένεσης, καρδιακών και αγγειακών παθήσεων. Αυτές οι επιστημονικές μελέτες βασίζονται σε στατιστικές, όμως οι στατιστικές δεν μπορούν να περιγράψουν παρά τις συνέπειες και όχι τις σχέσεις των αιτίων. Ασφαλώς δεν πρέπει οι μη καπνιστές να ενοχλούνται από τους καπνιστές. Γι’ αυτό τον λόγο παλαιότερα είχαμε καταφύγει στη λύση των διαφορετικών χώρων για την κάθε ομάδα. Κανείς δεν αισθανόταν άβολα ή σε περιορισμό και κανείς δεν θα σκεπτόταν σοβαρά να επιβάλει σε ένα καφενείο τους κανόνες ενός σανατορίου. Με μια λέξη, η υπόθεση ρυθμιζόταν με δημοκρατικούς όρους από τη βάση σε ένα πνεύμα ανεκτικότητας, χωρίς υστερίες. Ολα αυτά όμως τέλειωσαν. Στη Γερμανία, το 25% του πληθυσμού, δηλαδή κοντά 20 εκατομμύρια ανθρώπων, βρέθηκαν στους δρόμους και ταπεινωμένοι αποκλείστηκαν από τους δημόσιους χώρους σαν τα σκυλιά έξω από τα κρεοπωλεία. Καταγγέλλουμε δικαίως τη Γερμανία πως ευνόησε την ασφάλεια σε βάρος της ελευθερίας, όμως διαπιστώνουμε πως το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά γερμανικό, αφού λαοί εραστές της ελευθερίας, αντιαυταρχικοί και κριτικοί απέναντι στο κράτος, όπως οι Ιρλανδοί, οι Ιταλοί ή οι Βρετανοί, προηγήθηκαν των Γερμανών σε αυτό το κακό παράδειγμα, προφανώς μπροστά στην υστερία των Βρυξελλών για επιβολή κανόνων, την εμμονή σε μια αρμονία που πήρε τη μορφή κρατικής τρομοκρατίας. Φαίνεται πως έχουμε λησμονήσει πως η Ευρώπη του Διαφωτισμού θα ήταν αδιανόητη χωρίς τα αγγλικά coffee houses του 17ου αιώνα και τα γαλλικά σαλόνια του 18ου αιώνα, γεμάτα καπνούς αμφότερα. Οπως επίσης φαίνεται πως έχουμε λησμονήσει πως το κάπνισμα -για να θυμηθούμε τη φράση του κοινωνιολόγου Εμίλ Ντουρχάιμ είναι μια κοινωνική και πολιτισμική πράξη. Είναι σαφές πως αυτή η απαγόρευση δηλώνει μια υποχώρηση του πολιτισμού και της κουλτούρας από τα ενδιαφέροντα των πολιτικών και οικονομικών ηγετών, οι οποίοι φοβούνται περισσότερο τους ευτυχισμένους άντρες και γυναίκες που μπορούν να επιδοθούν σε έναν ρεμβώδη ηδονισμό από τον ατομικό αναστοχασμό. Βλέπω σε αυτούς τους νόμους που θέτονται σε ισχύ τώρα, την έκφραση μιας ειδωλολατρίας της επιστήμης και της αλαζονείας, μιας εξουσίας που σαρώνει τις αντιρρήσεις των ανθρώπων των γραμμάτων».

Και μια καθαρά πολιτική διάσταση εντοπίζεται στο θέμα της απαγόρευσης του καπνίσματος, από τον Γερμανό επίσης, δημοσιογράφο της ίδιας εφημερίδας, Ρίχαρντ Χέρτζινγκερ:

«Η απαγόρευση του καπνίσματος είναι μία από τις μεγάλες πολιτισμικές αλλαγές σε ολόκληρο τον σύγχρονο κόσμο, μια αλλαγή στην οποία είναι το ίδιο μάταιο να αντιστεκόμαστε, όπως παλαιότερα απέναντι στην εξάπλωση της διδασκαλίας των Ευαγγελίων στην Ευρώπη. Αν στο παρελθόν το κάπνισμα ήταν σημάδι κοινωνικότητας, ανεξαρτησίας και ευζωίας, σήμερα δεν είναι παρά έγκλημα κατά της υγείας. Το κάπνισμα σε δημόσιο χώρο αποτελεί μια ιεροσυλία ιδιαίτερα σοβαρή, γιατί ο καπνιστής παραβιάζει εκουσίως μια εντολή το περιεχόμενο της οποίας γνωρίζει άριστα: το κάπνισμα δεν είναι παρά δηλητηρίαση της δικής σου υγείας και των άλλων.

Από κοινωνιολογικής πλευράς, η απαγόρευση καπνίσματος καταλήγει στον συστηματικό αποκλεισμό των μη προνομιούχων τάξεων από τον δημόσιο χώρο. Γιατί το κάπνισμα είναι, εδώ και πολύ καιρό, ένα χαρακτηριστικό των αδύναμων -πραγματικών ή δυνητικών- της κοινωνίας, αυτών που δεν θέλουν ή δεν μπορούν πια να φτάσουν σε οτιδήποτε σε αυτόν τον κόσμο. Οταν επιμένουμε να καπνίζουμε, όταν δεν προσπαθούμε καν να το κόψουμε ή τουλάχιστον να αισθανόμαστε τύψεις επιδιδόμενοι σε αυτή τη δραστηριότητα, θεωρούμαστε μαλθακοί και δυνητικά ανίκανοι να συμβάλουμε εποικοδομητικά στην ανθρώπινη κοινότητα.

Ομως οι μη προνομιούχες τάξεις δεν μπορούν ή δεν θέλουν να σταματήσουν να καπνίζουν, γιατί αυτό είναι ένα από τα μέσα με το οποίο ξεφεύγουν σ’ ένα βαθμό από την απόλυτη πραγματικότητα η οποία θεωρείται η καλύτερη και η μόνη αποδεκτή. Ωστόσο, το να καπνίζεις, να τρως λιπαρά και να πίνεις πολύ είναι αυτά τα μικροπράγματα που επιτρέπουν να ξεφεύγεις από αυτή τη δικτατορία που επιβάλλει στον άνθρωπο να είναι πάντα πρόθυμος, πάντα σε καλή φυσική κατάσταση, πάντα χρησιμοποιήσιμος. Να γιατί αυτές οι κακές συνήθειες διώκονται ανελέητα από μια συμμαχία άπληστων γιάπηδων για κοινωνική ανέλιξη και διάφορων οικολόγων – υγιεινολόγων.

Ετσι στοχοποιημένες οι μη προνομιούχες τάξεις δεν μπαίνουν πια στο νέο ωραίο κόσμο των δραστήριων, πάντα πρόθυμων, φιλόδοξων και πρέπει να εξαφανιστούν από τους δημόσιους χώρους, να περιοριστούν σε καφενεία-γκέτο, όπου θα συναντώνται μεταξύ τους. Ομως ούτε αυτό μπορεί να ικανοποιήσει εκείνους που σκέφτονται πάντα θετικά και τρέφονται υγιεινά, αφού στον κόσμο τους δεν πρέπει να υπάρχουν γκέτο, ούτε ίχνος τρέλας και αποκοτιάς που θα μπορούσαν να τους θυμίζουν ότι ίσως κάποτε βρεθούν και αυτοί σε κάποιου είδους αδυναμία».

Ελλάδα: ο παράδεισος του καπνιστή

Filed under: αφιερωμα,καπνισμα — santapori @ 6:18 pm

Aξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα είναι μία από τις πρώτες χώρες που δημιούργησε θεσμικό πλαίσιο για την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους κλειστούς χώρους, με βασιλικό διάταγμα που υπεγράφη στις 31 Ιουλίου του 1856!

Ο μέσος όρος ζωής στη χώρα μας υποχώρησε από την 3η θέση στην 11η και αυτό σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας οφείλεται κυρίως στο ότι εξακολουθεί να έχει τα πρωτεία στο ποσοστό του πληθυσμού της που καπνίζει!

Την επισήμανση κάνει ο καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτριος Θ. Κρεμαστινός, πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, τονίζοντας παράλληλα ότι η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος, δηλαδή η 31η Μαΐου, βρίσκει τη χώρα μας να εξαιρείται από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μηδέ της Τουρκίας εξαιρουμένης, οι οποίες έχουν απαγορεύσει το κάπνισμα σε όλους τους κλειστούς χώρους.

«Υπάρχει βέβαια υπόσχεση του υπουργείου Υγείας ότι το μέτρο αυτό θα νομοθετηθεί και θα εφαρμοστεί από 1.1.2010. Όμως μέχρι σήμερα έχουν νομοθετηθεί μέτρα που αφορούν την απαγόρευση του καπνίσματος στα νοσοκομεία, ή στα εστιατόρια, με υποχρέωση ο μισός χώρος του εστιατορίου να ανήκει στους μη καπνιστές. Όλα αυτά μέχρι σήμερα έχουν μείνει ανενεργά», σημειώνει ο καθηγητής.

Από την άλλη, εξηγεί, από επιστημονικής πλευράς, αυξάνουν κάθε μέρα οι ενδείξεις ότι οι χώρες οι οποίες απαγόρευσαν το κάπνισμα στους κλειστούς χώρους πέτυχαν ελάττωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων και του αιφνιδίου καρδιακού θανάτου, σε ποσοστά που πλησιάζουν το 20%. «Πριν από 1 μήνα δημοσιεύτηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα καρδιολογικά περιοδικά του κόσμου, το “Circulation”, ότι το ρεκόρ αυτό πέτυχε η Ρώμη, όπου η απαγόρευση του καπνίσματος σε κλειστούς χώρους άρχισε να εφαρμόζεται από τον Ιανουάριο του 2005».

Η εισαγωγή της απαγόρευσης του καπνίσματος στους κλειστούς χώρους δεν είναι κάτι απλό, δεν αρκεί μόνον η ψήφιση ενός νόμου, απαιτείται κυρίως η εφαρμογή του. Επίσης απαιτείται η δημιουργία ελεγκτικού μηχανισμού για την εφαρμογή του μέτρου αυτού. Ο κ. Κρεμαστινός τονίζει πως «παρ’ ότι πρακτικά δεν υπάρχει άνθρωπος σ’ όλη τη χώρα που να μη γνωρίζει ότι το κάπνισμα είναι κάτι βλαβερό που σκοτώνει, εντούτοις η χώρα μας κρατά τα σκήπτρα του πρωταθλητισμού στην Ευρώπη, όσον αφορά το ποσοστό των καπνιστών. Το πιο θλιβερό μάλιστα είναι το ότι καπνίζει κάποιος, παθαίνει έμφραγμα, σταματά το κάπνισμα και με την πάροδο του χρόνου το ξαναρχίζει.

Πιστεύετε ότι τα νέα μέτρα που εξήγγειλε ο υπουργός Υγείας θα βοηθήσουν;

«Κάθε μέτρο κατά του καπνίσματος είναι εθνικά ωφέλιμο γιατί σώζει ζωές. Αρκετές δε από τις πρόσφατες εξαγγελίες είναι σημαντικές, όπως η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους και ιδιαίτερα στους χώρους εστίασης, η απαγόρευση της πώλησης τσιγάρων σε άτομα κάτω των 18 ετών, η συνταγογράφηση αντικαπνιστικών φαρμάκων και η επέκταση του θεσμού των ιατρείων διακοπής καπνίσματος. Αρκεί να εφαρμοστούν».

Πιστεύετε ότι υπάρχει κίνδυνος μη εφαρμογής τους;

«Δεν αμφισβητώ τις προθέσεις του κ. Αβραμόπουλου, αλλά έτσι βραχύβια που είναι η θητεία του εκάστοτε υπουργού Υγείας, πολλές φορές δεν υλοποιούνται από τους επόμενους οι εξαγγελίες των προηγούμενων. Για παράδειγμα, μετά τα ιδιαίτερα σημαντικά μέτρα κατά του καπνίσματος του Αλέκου Παπαδόπουλου και του Εκτορα Νασιώκα και την αποφασιστική πολιτική του Κώστα Στεφανή, που χάρη σ’ αυτόν επικυρώθηκε η διεθνής σύμβαση κατά του καπνίσματος, χρειάστηκε να περάσουν 4 χρόνια καθυστέρησης για να δρομολογηθούν νέες εξελίξεις. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η μόνη περίοδος που το κάπνισμα δεν αυξήθηκε στη χώρα μας ήταν επί υπουργίας του αντικαπνιστή Σπύρου Δοξιάδη που παρέμεινε στη θέση του 4 χρόνια».

Τι περισσότερο θα προτείνατε να γίνει;

«Τρία σημαντικά ζητήματα. Πρώτον, ορισμένα από τα μέτρα, όπως η απαγόρευση στους δημόσιους χώρους, να εφαρμοστούν άμεσα και όχι σταδιακά σε βάθος 3ετίας. Στο θέμα επίσης των υπαίθριων διαφημίσεων πρέπει να υπάρχουν πιο αυστηρές απαγορεύσεις. Δεν μπορεί έξω από το Ωνάσειο να υπάρχει γιγαντοαφίσα με διαφήμιση τσιγάρων. Πάνω απ’ όλα όμως χρειάζονται πολιτικές για την κατάρτιση των επαγγελμάτων υγείας στον τομέα της Αγωγής Υγείας και ειδικότερα στις μεθόδους διακοπής του καπνίσματος. Είναι θλιβερή παράλειψη το γεγονός ότι στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπως και στις περισσότερες ιατρικές και νοσηλευτικές σχολές της χώρας, οι φοιτητές δεν εκπαιδεύονται καθόλου στους τομείς αυτούς.

Βέβαια, εκεί που χρειάζεται να δοθεί το μεγαλύτερο βάρος είναι τα σχολεία, έστω κι αν δεν ανήκουν στην αρμοδιότητα του υπουργείου Υγείας. Σήμερα, η Αγωγή Υγείας στα σχολεία αποτελεί δυστυχώς δευτερεύουσα και περιθωριακή δραστηριότητα, με αποτέλεσμα το ελληνικό σχολείο να παράγει καπνιστές, παχύσαρκους, αγχωμένους και σωματικά αδρανείς μελλοντικούς ασθενείς. Αυτή η κατάσταση πρέπει να αλλάξει άμεσα. Η Αγωγή Υγείας να ενταχθεί στο αναλυτικό πρόγραμμα και να δοθούν πολύ περισσότεροι πόροι για κατάρτιση και προγράμματα παρέμβασης».

Next Page »

Create a free website or blog at WordPress.com.